Eusko Jaurlaritzak Babes Bereziko kultura-ondasun izendatuko du, Gune Arkeologikoaren kategoriarekin, Zallako Bolunburuko herrixka gotortua

2020.eko urriak 23
  • Burdin Aroko herrixka gotortua da Zallako Bolunburu mendian dagoena. 2002. urtean baieztatu zen bertan aztarna hauek zeudela
  • 4.000 metro kuadroko azalera du eta leku oso estrategikoan dago kokatu, tontor baten eta horrek ingurua kontrolatzeko aukera eman zion
  • Euskal Autonomia Erkidegoko aztarnategi arkeologiko bikainetakoa da. Txikia da eta beraz, bisitariek erraz atzeman dezakete bere esangura

 

Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburu Bingen Zupiriak, Bizkaiko Foru Aldundiko Iraunkortasuna eta Ingurune Naturala Zaintzeko foru diputatu Elena Unzuetak eta Zallako alkate Juan Ramón Urkijok Zallako Bolunburu mendian dagoen II. Burdin Aroko herrixkaren aztarnak bisitatu dituzte gaur. Izan ere, Eusko Jaurlaritzak datorren asteko Gobernu Kontseiluan onartuko du Bolunburuko Esparruko Herrixka Gotortu hau Babes Bereziko Kultura-Ondasun izendatzea, Gune Arkeologikoaren kategoriarekin.

Bisitan Eusko Jaurlaritzako kulturako sailburuorde Andoni Iturbek, Bizkaiko Foru Aldundiko kultura zuzendari nagusi Begoña de Ibarrak eta Zallako kultura eta turismo zinegotziek, Rosana Martinezek eta Rakel Unzuetak ere parte hartu dute. Armando Llamosas Kultura eta Hizkuntza Politika saileko arkeologoak eman ditu babestuko den eremuaren gaineko azalpenak.

Bolunburuko II. Burdin Aroko herrixka

Zallako Bolunburu mendian, 320 metroko altueran, dagoen II. Burdin Aroko herrixka gotortuaren aztarnak 2002an baieztatu zituzten lehenengoz. Zundaketa egin zen eta berehala basozain batek azaleko hainbat material aurkitu eta bildu zituen, batez ere errota zatiak. Zallako udalaren, Bizkaiko Foru Aldundiaren eta Eusko Jaurlaritzaren lankidetzari esker oso aurreratuta dago gotorlekuaren berreraikuntza-lana, oinarri zientifikoz egindakoa.

Toki oso estrategikoan dago, tontor batean, inguruaren kontrola eta haraneko ikuspegi ezin hobea ematen diona. 4.000 metro kuadroko azalera du, horietatik 920 metro kuadro eskas hartzen dute etxebizitzen aztarnek. Herrixka txikia da eta gaur egun bere perimetro osoan ikus daiteke. Iparraldera, amildegia du eta harresia gainontzekoan. Babes horma hau bere hegoaldeko fatxada ere bada eta guztira 153 metroko luzera du. Gaur egun bi metroko altueraraino ikus daiteke. Hala ere, jatorrizko harresiak 4 metroko altuera ere izango zuela uste dute adituek. Harresiaren inguruan eta paraleloan 2,5 metroko hobia ere badu. Obra exentua da, hareharriz egindakoa. Ekialdean duen sarrera monumentala da bertara sartzeko bide bakarra. Inguruan, amildegian, dagoen harrobi batetik atera zituzten, itxura guztien arabera, harresia eraikitzeko harriak.

Kantauriar kastroen antzeko okupazio-eredua du herrixkak: terraza estu bat etxebizitzekin batera dagoen harresiarekiko paraleloan, zenbait gorabehera topografiko eta kulturaletara egokitua. Hala ere, Ebro harenik gertuago dauden eredu kultural protourbanoetako zenbait ezaugarri ere baditu gotorlekuak.

Esparruaren barruan bizitokien egiturak identifikatzeko aukera ematen duten aztarnak daude, batez ere egurra eta bergamazoa bezalako material galkorrez egindakoak. Etxebizitzak egin aurretik ingurua egokitu behar izan zuten eta terraza bat sortu. Gainean eraiki zituzten etxebizitzak. Guztira bi etxe lerro atzeman daitezke Bolunburun.

Arkeologoen ustetan K.a. IV. mendetik K.o. I. mendera egon ziren biztanleak gotortutako herrixka honetan. Adituek diotenez 50-60 bat lagun bizi ziren bertan eta abeltzaintzan eta nekazaritzan aritzeaz gain, errotagileak izan zirela pentsa daiteke. Izan ere,  inguruan esku errota askoren aztarnak aurkitu dituzte, segurutik bertako harrobitik ateratakoak.

Inguru natural batean dagoen herrixka hau II. Burdin Aroan altueran egindako Euskal Autonomia Erkidegoko urrienetako bat eta Euskal Autonomia Erkidegoko aztarnategi arkeologiko bikainetakoa da. Badaude antzerako beste herrixka batzuk, askoz handiagoak, Euskal Autonomia Erkidegoan, besteak beste, Intxur (Albiztur-Tolosan), Henayo (Alegria-Dulantzin) edo Arrola (Nabarniz-Arratzun). Hala ere, Bolunburukoa oso txikia da eta horrek bestelako balio pedagogiko bat ematen dio. Jendaurrean jartzeko erraza da eta ondorioz publikoak erraz atzeman ditzake Burdin Aroko elementu nagusiak: defentsakoak (harresia), urbanistikoak, ekonomikoak eta industrialak.

Babes Bereziko kultura ondarea

Eusko Jaurlaritzak datorren astearteko, urriaren 27ko, Gobernu Kontseiluan onartuko du Zallako Bolunburuko Esparruko Herrixka Gotortua Babes-maila Bereziko kultura-ondasun deklaratzea, Gune Arkeologikoaren kategoriarekin. Horrela eremu horretan ez da baimenduko aztarnategi arkeologikoa arriskuan jarri edo honda dezakeen erabilerarik ez jarduerarik, ez bakarrik higiezinen hondakinak suntsitzeari dagokienez, ezta gordailu arkeologikoaren ordena historikoa alda dezakeen edozein jarduketa ere. Beraz, baimendutako erabilerak kulturalak eta zientifikoak baino ez dira izango eta beti ere, ingurua finkatzera, kontserbatzera edo zaharberritzera bideratutakoak. Gainera, Bizkaiko Foru Aldundiko Kultura sailak baimendutako proiektuak izan behar dira.

Kultura eta Hizkuntza Politika Sailak Zallako Bolunburuko Esparruko Herrixka Gotortuaren Gune Arkeologikoa Euskal Kultura Ondarearen Euskal Autonomia Erkidegoko Erregistroan inskribatuko du.

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak gaur Bolunburura egindako bisitan adierazi duenez, “Eusko Jaurlaritzak ahalegin berezia egiten du gure ondare kulturala ikertzeko eta babesteko. Ikerketarik gabe, jaso dugun ondarearen berri izan gabe, zaila da jakitea nola jokatu behar dugun horri balioa emateko. Ezagutza horretatik bakarrik ekin ahal izango diegu berreskuratze- eta zaharberritze-proiektuei. Azken helburua da herritarrek ondare hori eskuratzea, ulertzea, baloratzea eta gozatzea. Bolunburuko II. Burdin Aroko herrixka gotortua kontserbatzeko egiten ari garen proiektu hau erakundeen arteko lankidetzaren adibide ona da. Zentzu horretan, Gobernu Kontseiluak proiektua Babes Bereziko Kultura Ondasun izendatzea albiste ona da ”.

Bizkaiko Foru Aldundiko Iraunkortasuna eta Ingurune Naturala Zaintza saileko foru diputatua den Elena Unzuetak adierazi duenez, herrixka gotortu honen berezitasuna dela eta, Aldundia 2008tik lanean aritu da eta, datozen urteei begira, “Bizkaiko Foru Aldundiaren asmoa kastro honen musealizazioa amaitzea da, Zallako Udalak eskatuta eta Eusko Jaurlaritzaren laguntzaz, beharrezkoak diren indusketak eginez. Gure asmoa, beraz, ondare historiko honi balioa ematen jarraitzea da”.

Bestalde, Zallako alkate Juan Ramón Urkijok azaldu duenez “Bolunburuko herrixka gotortua Babes Bereziko kultura-ondasun izendatzeak, Gune Arkeologikoaren kategoriarekin, kokagune horren ikerketan, kontserbazioan eta sustapenean sakontzen jarraitzeko balioko digu”.

Oraindik ez dago iruzkinik
Iruzkinak itxita daude dokumentu honetan
Ekitaldiko kargudunak