Eu

Alberto Alberdi Ekonomia, Finantza eta Aurrekontu sailburuordeak ELKARGI antolatzen duen jardunaldi inauguratuko du: "XX. Foro Profesionala. Finantzak eta diruzaintza"

2019.eko irailak 24

ELKARGI FINANTZEN ETA DIRUZAINTZAREN 20. FORO PROFESIONALAREN erakunde-irekiera

 

Bilbo, 2019ko irailaren 24a

 

Eskerrik asko, Josu. Egun on guztioi. . Eskerrak eman nahi dizkiot Elkargiri, Ogasun eta Ekonomia Saila Finantzen Foro honetan aurten ere parte hartzera gonbidatzeagatik.

Ni ekonomialariaren ibilbide profesionalean hasi nintzenean, laster berrogei urte beteko dira, monetarismoa zen nagusitzen zen teoria. Karrerako azken urteetan, ordurako, miresmen handiz azaltzen ziguten Milton Friedman-en diruaren teoria kuantitatiboaren birformulaketa, eta, gero, lanean, diru-agintaritzaren eta ikasketa-zerbitzuen txostenak beti diru-magnitudeen kontrolaren ingurukoak zirela ikusten genuen: lehendabizi M1, gero M2, gero M3, M4… Hiri handi bateko saihesbideak balira bezala. Emaitzak hala ere argiak ez zirenez, diru-kopuruaren are definizio zabalagoa ezarri zen azkenean: “jendearen eskuetan diren aktibo likidoak”. Orduan esan zuen, zehazki, ekonomialari garratzen batek jendearen eskuetan diren aktibo likidoetan galdu ginela.

Eta egia da; izan ere, pixkanaka, mundu guztia ahaztu zen diru-kopuruaz, eta fokua jarri zuen politika diru-agintaritzak esku hartzeko interes-tasaren arabera antolatzean. Baina, hori guztia egin zen oinarri zeukan teoria ekonomikoaren berrikuspenik egin gabe eta antzinatik joera benetan keynestarrenak bi printzipio aldarrikatzen zituela aitortu gabe: 1) dirua, funtsean, endogenoa dela, sektore pribatuaren eta publikoaren kreditu-eskariarekin sortzen dela eta, beraz, eskari horrek erantzuten diela interes-tasei. 2) Ekonomiaren eta prezioen gorakada honako hauen araberakoa izango dela: kontsumoaren benetako baldintzak eta onura-itxaropenen araberako inbertsioa. Joan Robinson keynestar ezagunak esaten zuenez: “tren bat ezin da mugitu balazta emanda badago, baina eromena izango litzateke esatea trenaren mugimenduaren kausa balazta kendu izana dela”.

Duela denbora asko esan zuen hori eta, ziurrenik, zuotako gehienontzat bitxia izango da, dela ez zaretelako gogoratzen, dela ez duzuelako bizi izan. Eta, hala ere, monetarismoaren itzalak jarraitu du izaten haren oinarri eskasak iradokitakoa baino luzeagoa. Wim Duisenberg Europako Banku Zentraleko lehen presidenteak diru-estrategia aurkeztu zuenean esan zuen bere bi oinarrietako lehena nagusitzen zela[1], M3n oinarritzen zen diruarena, bigarrenaren aldean, alegia adierazle ekonomikoen multzo zabalari buruzkoaren aldean. Berarentzat dirua honako hau zen: aurrean ditugun inflazio-arriskuak seinaleztatzen dituen faroa. Eta, are gehiago, Mario Draghik berak 2016an[2] esan zuen banku zentralaren independentzia honako honetan oinarritzen dela: inflazioa diru-fenomenoa da, eta epe laburrean diru-agintari konprometitu batek kontrola dezake.

Bada, ez; ezin duela esan behar dut. Banku zentralak balazta aktiba dezake, Paul Volckerrek 1979an Erreserba Federalean egin zuen bezala, eta ekonomia gelditu edo 2020ko Europako bigarren atzeraldia eragin, finantza-krisialdi sakonera egokitzen ez jakiteagatik. Baina, ordea, ezin du berez hazkuntza sustatu, ez eta bakarka prezioen helburu bat lortu ere.  

Hori berori gerta dakizueke zuoi, zuon konpainietako finantza-arduradun zareten aldetik: zirkulatzailerako edo inbertsio-proiektuetarako finantzaketa egokia lortzen ez baduzue, zuon enpresetako garapena konprometitu dezakezue, baina zuon lana ondo egiteagatik bakarrik ez duzue zuon arrakasta bermatuko. Keynesek iradoki bezala, ekonomialariok apalak izan behar dugu eta dentistekin parekatu; edo, esaten zuen bezala, zibilizazioaren aukeren bermatzaileak izan, baina ez zibilizazioarena berarena. Nire ustez, behintzat, egonkortasuna eta hazkuntzaren aukera bermatzea ez da gutxi.

Bestalde, erraza da egiaztatzea Europako Banku Zentralak ez dituela bete % 2 inguruko tasa gisa definitutako prezioen egonkortasuna bermatzeko helburuak. 1999tik pasa den urteko erdialdera doan aldia aintzat hartuta, 78 hiruhilekotik 19tan baino ez zuela lortu ikusiko dugu. Ikaslea balitz, ez zukeen gaindituko, gutxiegi argia lortuko zukeen, nahiz eta alegatu Atzeraldi Handiaren ondoko aldiaren zailtasunekin eta haren joera deflazionistekin borrokatu behar izan zela.

Hala ere, nire ustez, aitortu beharra dago 2012ko uztail hartatik, Draghik euroa salbatzeko erabakia iragarri eta zor subiranoaren krisialdiarekin amaitu zuenetik, EBZren jarduera nahiko ona izan dela.

Kontua da urte hauetan guztietan dena utzi dela diru-politikaren esku, eta horik dator anglosaxoiko “The Only Game in Town” esaera, Mohamed El-Erian-en liburu ezagunaren izenburua ere badena. Baina politika bakarrak eta bakartiak, diru-politikak, zailtasunak ditu inflazio-helburua betetzeko, eta are gehiago euroguneak oraindik ere betetzeko duen hazkuntza sendoa lortzeko helburua betetzeko.

Baina horrek guztiak ez du gehiago ematen. Diru-agintaritzak berak eta FMIk gero eta zabalago aitortzen dute, Draghik duela egun batzuk egin duen bezala, zerga-politikaren laguntza prestatu behar dela. Horren harira, zerga-espazioa duen herrialdeak jarduteko ideia ez da eraginkorra izango, ezta nahikoa ere; izan ere, pasa den krisialdiko historiak erakusten du guztiak atzeratu zirela auzokoaren jarduketaren zain zeudelako eta beren pizgarri-paketeak puztu zituztela. Europaren kasuan, egonkortasun-esparru osoa sakon birpentsatu behar da, eta hori eginkizun neketsua da eta denbora behar du; beraz, komenigarria izango litzateke egungo egonkortasun-ituna malgutzea eta, aldi berean, tamaina nahikoa duen Europako egonkortze-tresnaren bat sustatzea.

*******************

Atzeraldi Handiarekin bizi izan duguna –beste batzuek nahiago dute Finantza Krisi Handia esan– eta oraindik bizitzen ari garena ez da edozein ziklo. Garrantzi historikoa duen finantza-ziklo handia da, eta haren sustraiak jaio berri zen monetarismoaren eta hitz egiten hasi naizenean aipatu ditudan merkatuen globalizazioaren urte haietan hondoratzen dira.

Zorra da argibidea, gako nagusia. Ikuspegi konbentzionala ez bezala, finantzak ez dira mundu errealaren ispilu, eta erabat zehazten dute. Zorraren jatorri den kredituak gastua handitzeko kontsumitzailearen edo enpresaren esku jartzen den erosteko ahalmena sortzen du. Horregatik dena da erraza zorra handitzen denean, baina murrizteko unea iristen denean, dena okertzen da.

Finantza-zikloen funtzionamendua ulertzeko, Big Debt Crisis liburua irakurtzea gomendatzen dizuet; bertan, Ray Daliok, hedge fund  Bridgwater-en sortzaileak, mende bateko finantza-krisialdi kasu guztiak aztertzen ditu.

Daliok zor-krisi handi horien txantiloiak edo ereduak eraiki ditu; bertan, BPGd-aren % 300eko mailetara iristen da eta bi irteera-mota erakusten dira. Lehenengoa, inflazio-beheraldia: kanpo-fluxuen oso mendeko diren eta kanbio-tasaren aldakuntza handiak dituzten herrialde ertainetan edo txikietan gertatzen da, besteak beste Argentinako kasu errepikaria. Bigarrena pasa den urte hauetan Europak gaur egun bizi duen egoerari erantzuten dion inflazio-beheraldia da.

Erronka, kasu horretan, beheraldiaren kudeaketa eraginkorra lortzea da, likideziaren konbinazio egokiaren, instituzio sistemikoen babesaren, zerga-pizgarrien eta diru-injekzioen bidez deflazio-indarrak orekatuko dituena. Oreka hori lortzen denean, Daliok “beautiful deleveraging” deritzona izango dugu. Egia esan: nik ez dakit desapalankamendu ederra izango litzatekeen; nire ustez, hori beti da gogaikarria, argaltzeko dieta izaten den bezala. Orekatua izan daiteke eta normalizaziora eraman gaitzake, edo baliteke orekatua ez izatea, eta asmatzen ez denean, ondorioak larriak izan daitezke, Europako bigarren atzeraldian bezala, edo oso larriak, zor subiranoaren krisia izan ahal izan zen bezala, edo geroago Europako Banku Zentralaren orekaren hazkuntzaren bidez monetizazioarekiko erresistentziaren barrera apurtu ez balitz (2,6 bilioi bonu-eskuratze 2015aren eta 2018ko abenduaren artean).

Prozesu horretan, diru-politika hiru fasetatik igarotzen da: lehenengoa oso eraginkorra da, interes-tasen murrizketaren bidez; bigarrena quantitative easing deritzonarena edo hedaldi kuantitatiboarena da, zeinak ez baitu zuzenean eraginik eskarian, aktiboen prezioaren bidez baino, eta askoz ere eztabaidagarriagoa da, arin agortzen baita arrisku-primen murrizketarekin eta, gainera, banatze-ondorio negatiboak ditu. Hirugarrena orain bizi duguna da; pushing on a string lemaz ezagutzen da eta 30eko hamarkadan sortu zen; soka baten beste aldetik sakatzen saiatuko bagina bezala da, izan ere, politika eraginik gabe geratzen da eta ez dugu lortzen gastuan eraginik izatea ez zuzenean ez zeharka.

Orain diru-politika bakarraren agortze horren aurrean gaude; hazkuntza ahula da eta hedaldiaren iraupenak Ameriketako Estatu Batuetan hamarkada batetik gorako marka hausten du. Eta, hori guztia dela eta, hersturak ere gora egiten du. Hori bai, leku batean ere ez dago idatzita hedaldi bat adin aurreratuagatik hil behar denik, Yanet Yellen FEDeko presidente ohiak zentzuz esan eta ebidentziak erakusten duenez[3].

Kontua, orduan, honako hau da: nola hiltzen dira hedaldiak? Nork hiltzen ditu? Bada, hiltzaile posible batzuk datozkit burura, baina ez ditut aipatuko. Nazioarteko ordena ekonomikoaren hausturak jarraitzen badu eta merkataritza-gerraren igoera handia gertatzen bada, ez dut uste egonkortasun-politika oso eraginkorra izango denik. Eta are gehiago Ekialde Ertainean tentsio geoestrategikoak gerrak sartzen badira.

Baina egoera horiek alde batera utzi eta gure hedaldi ekonomikoaren zahartzera bueltatuz, nire ustez, orain, kontziente izan beharko genuke hazkunde-olatu handiak ere horiekin dagoen finantza-zikloa jasanezina delako ere amaitzen direla. Oraintsuko esperientzia bizi izan dugunez, ez dugu askorik luzatu behar datu edo teoriekin, besteak beste Minskyren teoriarekin, finantza-ezegonkortasuna nola sortzen den azaltzen duenarekin.

Baina Ray Daliorekin bueltatzeko, zorraren krisialdi handietara eta egungo egoerara itzultzeko, hau pixkanaka hiltzen joango balitz, hiltzailerik gabe ere, arrazoiak izan beharko luke ez gabiltzala asmatzen nola berbideratu deflazio-beheraldi baten ondorioak normalizaziora.

Beraz, honako galdera hau egin behar diogu geure buruari: desapalankamendu ederra dugu?  Zordun-pisua galtzen ari gara, modu onuragarrian? Bada, zantzu batzuek baietz diote; nik hurbileneko errealitatean aurkitzen ditut zantzu horiek. Eta beste batzuek ezetz diote; horiek, bereziki, ingurune globalean ikusten dira, bai herrialde aurreratuetan, bai garatzeko bidean daudenetan. Horri buruz jardungo dut, jarraian.

Pasa den urtean, ordurako, FMIk zorraren bolumen handiaz ohartarazi zuen, eta esan zuen 2008ko krisialdiaren aurretik zegoena baino % 60 handiagoa zela. Zor globalaren bolumenak BPGd-aren % 225ekoak dira, duela berrogei edo berrogeita hamar urte ohikoa zena baino 100 puntu gehiago, eta nahiz eta garatzeko bidean dauden herrialdeetakoa txikiagoa izan, ikusten ari gara haren finantza-zikloa atzeratuta zihoala eta jarraitu duela indartsu hazten. Hori zen, bereziki, Txinako kasua; azkenean badirudi lortu duela bere zorra BPGd-aren % 240tik pixka bat gora egonkortzen, eta horrek baduela eragina dagoeneko bere hazkundean eta, ondorioz, munduko ekonomiarenean.

Bestalde, Ordainketen Nazioarteko Bankuak bere azken txostenean jarraitzen du esaten herrialde aurreratu txikienetako etxeen zorra krisialdiaren aurretik baino 20 puntu handiagoa dela, eta nahiz eta zor korporatiboa mantendu egiten den, haren kalitatea nabarmen okertu dela: bai Europan bai Estatu Batuetan, inbertsio-maila txikieneko bonuen ehunekoa 2010ean % 22 eta % 25 izatetik % 45 izatera igaro da bi ekonomietan gaur egun.

Espainiaren kasuan, krisialdiaren ondoren, bilakaera handia egin du desapalankamenduan, eta 70 puntu murriztu du haren zor pribatua, % 200era arte, bai etxeengatik, bai enpresengatik. Baina zor publikoa % 40tik ia % 100era igaro dela aintzat hartzen badugu eta haren egokitzapena atzeratu egiten dela, zor osoak oso altua izaten jarraitzen duela ikusten dugu.

Euskadiren kasuan, sektore pribatuaren kredituak jarraitu du nabarmen behera egiten eta % 125eko maximoetatik dagoeneko % 80ra jaitsi da.  Enpresen kasuan, Eustatek prestatzen dituen ondare-kontuen datuek iradokitzen dute krisialdiaren ondoren zorpetze osoaren ehunekoan eginiko hamar puntuko egokitzapenaren ondoren, ratioa aktiboaren % 49an egonkortuko zela, eta, bitartean, ondare garbiaren inguruko zorpetzeari buruzkoa orain 96koa izango litzatekeela, krisialdiaren aurreko 138aren aldean. Halaber erakusten digute enpresa txikiak egin duela bere despalankamendua murrizteko ahalegin handiena.

Arlo publikoan, Eusko Jaurlaritza zerga-espazioa irabazten ari da, etor daitekeenerako ere, eta, horretarako, defizitaren arraila itxi zuen duela bi urte –gogorarazten dizuet 2009. urte zorigaiztoko hartan defizita ia % 4koa izan zela– eta zorra murrizten ari da; horrela, aurten, % 13tik beherako BPGd-aren gaineko ratioarekin itxiko du. Horrela, administrazio publikoetarako % 60aren barruko tarte hori ezartzen duen egonkortasunari buruzko legeria beteko dugu. Gauza bat, administrazio bat ere ez dago hori lortzeko baldintzetan.  

Gure hurbileneko ingurunean, beraz, badirudi gauzak zentzuz eta ondo egiten ari garela, etxeek, enpresek eta gobernuak hazkunde-olatu hori aprobetxatzeko egiten duten ahaleginari esker. Baina badakigu nazioarteko egoera hondatzen ari dela eta ikusten dugu hori politika makroekonomikoko erabakietan eta, bereziki, diru-politikak bizi duen une ezohikoan adierazten dela.

Oraintsuko urteotan inbertsio-bankariekin izan ditudan harremanetan, behin baino gehiagotan esan izan diet ez nuela interes-tasak berreskuratzeko zituzten itxaropenetan sinesten. Ongi ulertzen dut beren herstura; izan ere, sektore publikoan ere hala bizi dugu zergen bilketarekin.  Baina munduak jarraitzen du zorretan murgilduta, eta finantza-ziklo handi baten ondoko deflazio-beheraldia irispide luzeko karrera da. Horregatik jarraitzen dut pentsatzen aurretik dugun etorkizuna interes-tasa baxuetakoa, inflazio-maila baxuetakoa eta bilketaren hazkuntza moderatukoa izango dela.

Egoera aldatzen joan ahalko da, nazioarteko giroa hobetzen den neurrian eta inbertsioak hobetzeko egonkortasun-esparrua egonkortzeko eta malgutzeko Europako tresna potentea sortzeko lehen aipatu dudan ildotik zerga-politika sustatzen den neurrian.

Testuinguru horretan, zer egin dezakegu? Lehenengo, fatalista ez izan; izan ere, etorkizuna guztion artean eraikitzen dugu, eta bakoitzak gure lana ondo egitea eta atzeraldia iragarpen autokonplitu ez bilakatzea da kontua. Bigarrenik, nahiz eta kanpoko gorabeheren mende gauden, gure hazkuntza potentziala finkatu behar dugu, zeina gaur egun % 2 ingurukoa dela kalkulatzen baita, eta eraldaketa teknologikoarekin eta digitalarekin, giza kapitalaren hobekuntzarekin eta egokitzapenarekin eta trantsizio energetikoarekin jarraitu behar dugu. Lehendakariak ostiralean politika orokorraren eztabaidan azaldu zituen eta 2020ko aurrekontuen proiektuaren bidez bilakarazteko lantzen ari garen ildoak dira.

Eskerrik asko.

Alberto Alberdi Larizgoitia

Ekonomia, Finantza eta Aurrekontuetako sailburuordea

Eusko Jaurlaritza

 

[1] Otmar Issing-en hitzei jarraitzeko: “The ECB’s Monetary Policy Strategy: Why did we choose a two Pillar Approach?”, Paper presented at The role of money: money and monetary policy in the twenty-first century, 4th ECB Central Banking Conference, held at Frankfurt, 10 November 2006.

 

[2] Marjolin lecture delivered by Mario Draghi, President of the ECB, at the SUERF conference organised by the Deutsche Bundesbank,Frankfurt, 4 February 2016.

 (https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2016/html/sp160204.en.html )

 

[3] Glenn D. Rudebusch (2016): Will the Economic Recovery Die of Old Age? FRBSF Economic Letter, February 8.

 

Oraindik ez dago iruzkinik
  • Faceless avatar thumb 70
    Zerbait esan nahi duzu?… iruzkindu albiste hau
Komunikabideek behera kargatzeko
Ekitaldiko kargudunak