Osasun Sailak prebentzioa gomendatzen du chemsex fenomenoaren aurrean, arrisku bikoitza duen praktika: sexu-transmisiozko infekzioak eta drogen kontsumoa

• Ingelesezko “chemical” eta “sex” hitzetatik eratorria eta gizon gay, bisexual eta gizonekin sexua duten beste gizon batzuen (HSH) artean erabili ohi dena, sexu-harremanak izateko droga psikoaktiboak erabiltzen diren sexu-praktika deskribatzeko
• Osasun Sailak eta Osakidetzak prebentzio konbinatuaren garrantzia azpimarratzen dute: STIak maiz bahetzea, GIBaren aurkako txertaketa eta prebentzioa (PrEP, PEP, tratamendu antirretrobirala prebentzio gisa) eta osasun mentalari arreta egituratua ematea kontsumo konpultsiboa eta/edo mendekotasuna dagoenean
• Gaur goizean, Osasun Publikoaren eta Adikzioen Zuzendaritzak “Elkar Eginez” sariak Bilboko Udalari eman dizkio, “Kerik Gabeko Zorrotza” proiektuagatik, adikzioen arloko praktikarik onena izendatua; eta AI LAKET Euskadi Elkarteari drogen kontsumoari lotutako arriskuak murrizten egindako ibilbideagatik eta inplikazioagatik

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak chemsex fenomenoan jarri du arreta. Termino hori ingelesezko “chemical” eta “sex” hitzetatik eratorria da, eta gizon gay, bisexual eta gizonekin sexua duten beste gizon batzuen (HSH) artean erabiltzen da, sentsazioak areagotzeko droga psikoaktiboak erabiltzea dakarren praktika sexuala deskribatzeko, inhibizioak galtzeko eta sexu-harremanetan plazera luzatzeko, ordu edo egun batzuk iraun baititzakete; horrek arrisku bikoitza dakar: sexu-transmisioko infekzioak eta drogen kontsumoa.

Hala azaldu dute gaur goizean Oskar Ayerdi Osakidetzako Hiesaren eta Sexu Transmisioko Infekzioen Planaren koordinatzaileak eta Rodrigo Oraá psikiatrak, Bizkaiko Osasun Mentaleko Sareko Adikzioen Zerbitzuko buruak, Osasun Publikoaren eta Adikzioen Zuzendaritzak chemsexari buruz Bilbon antolatutako solasaldian, “Elkar Eginez” sariak banatzeko ekitaldiaren barruan. Solasaldian, prebentzio konbinatu baten garrantzia azpimarratu dute, GIBaren aurkako STI, txertaketa, PrEP eta PEPen baheketa, kontsumoaren plangintza eta polikontsumoa saihestea, eta osasun mentalaren arreta egituratua, kontsumo konpultsiboa eta/edo mendekotasuna dagoenean.

Nabarmentzekoa da praktika horrek arrisku bikoitza dakarrela osasun sexualaren esparruan eta osasun psikosozialean/mentalean, probabilitate handiagoarekin STIekiko esposiziorako, sexu-praktikak luzatzeko, arriskuaren pertzepzio txikiagoa izateko eta, beharbada, pertsona-kopurua handitzeko.

Solasaldian, sexu-jokabideei buruzko Europako EMIS inkestan jasotako datuak ere aipatu dituzte. Inkesta hori gizon gayei, bisexualei eta gizonekin sexua duten beste gizon batzuei zuzenduta dago. Inkesta horren arabera, estatu mailan, azken 12 hilabeteetan sexu-harremanak izan zituzten gizonen artean, % 14,1ek droga estimulatzaileak erabili zituzten sexua biziagoa izan zedin edo denbora gehiago iraun zezan aldi horretan, eta % 7,6k azken 4 asteetan erabili zituzten.                 

Prebentzioa funtsezkoa da STIak handitzen doazen testuinguru batean. Osakidetzaren Hiesaren eta Sexu Transmisioko Infekzioen Planaren azken memoriaren arabera, 2024an STI-en transmisioa, tartean klamidia, gonorrea edo sifilisa bikoiztu egin zen, batez ere biztanle gazteenen artean; eta 125 GIB kasu berri jakinarazi ziren, azken bost urteetan geldirik egon den zifra. Osakidetzako profesionalek antzeko joera aurreikusi dute 2025ean: joan den abenduan bakarrik, Osakidetzak 1.538 pertsona artatu zituen erreferentziazko sexu transmisioko infekzioen kontsultetan, hiru lurraldeetan: 1.189 Bizkaian, 266 Gipuzkoan eta 83 Araban.

ELKAR EGINEZ SARIAK

Solasaldiaren ondoren,  Guillermo Herrero Osasun Publikoaren eta Adikzioen zuzendariak Elkar Eginez saria eman dio 2024-2026 Euskadiko adikzioen arloko praktika onenari; sariaren hirugarren edizio hau Bilboko Udalari eman zaio, “Kerik Gabeko Zorrotza” proiektuagatik. Proiektuaren helburua ingurumena prebenitzea da, Zorrotza auzoko tabako-kerik gabeko guneak zabaltzen dituen lan komunitarioaren bidez. Esperientzia pilotuak osasuna sustatzea eta tabakoaren kontsumoa prebenitzea du helburu, herritarren parte-hartzearen bidez.

Sari-banaketaren ekitaldian, bestetik, 2024/2028 Euskadiko adikzioen arloko ibilbide profesionalaren saria eman da, lau urtean behin adikzioen arloko ibilbide profesional finkatua eta jarraitua aitortzen duena. Ibilbide profesionalaren aitorpen honen bigarren edizioan, AI LAKET Euskadi Elkartea saritu da, 2002tik Euskal Autonomia Erkidegoan drogen kontsumoari lotutako arriskuen murrizketan izandako inplikazio luzeagatik, tabuak eta estigma sozialak ezabatzea helburu duen ikuspegiarekin.

Horrez gain, aipamen berezia egin zaio Portugaleteko Udalaren “Gazteak eta Lonjak - Toki komunak” proiektuari. Esperientzia horrek arriskuen murrizketan eta osasun komunitarioaren sustapenean dihardu, prebentzioaren eta hezkuntzaren ikuspegitik. Jokabide-adikzioen eta drogen kontsumoaren prebentzio-lana erabilera ludikoko lonjetan egiten da, Portugaleteko gazteekin, gurasoekin, bizilagunekin eta lonjen jabeekin.

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak 2020an sortutako Elkar Eginez sariak 2016an Euskadin onartutako Adikzioen eta Droga Mendekotasunen gaineko Arreta Integralari buruzko Legetik sortu ziren. Lege hau aitzindaria izan zen Estatuan, euskal erakundeek adikzioen prebentzioan eta adikzioak dituzten pertsonen arretan egiten duten lana ikusarazteko. Elkar Eginez sariak guztiz lerrokatuta daude Osasun Sailaren 2023-2027 aldirako Adikzioen VIII. Planarekin, Euskadi osasungarriagoa eta sentsibilizatuagoa lortzea helburu duena substantzia eta jokabide adiktiboen kontsumoak eragindako arriskuen aurrean; gainera, bat dator Euskadiko Osasun Itunak jasotzen dituen funtsezko estrategiekin, besteak beste, prebentzioa sustatzearekin, eta osasuna eta ekintza komunitarioa bultzatzearekin.