Denis Itxaso: "Bordelek hiri-begirada berriak esploratzeko aukera eman digu, Euskadiko etxebizitzen kalitate arkitektonikoa handitzeko"

• Etxebizitza eta Hiri Agendako sailburuak, bere saileko zenbait kiderekin eta etxebizitzetan espezializatutako kazetari-talde batekin batera, Frantziako hiriko hainbat ekobarruti eta egoitza-proiektu bisitatu ditu, Euskadin etorkizunean garatu ahal izateko erreferentzia berritzaileak hartzeko helburuarekin

• Arkitektura jasangarria, komunitate-bizitza eta irtenbide partekatuak, inspirazio-ardatzak dira Donostiako Auditz Akular, Loiolako Kuartelak edo Playa de Vías, Bilboko Zorrotzaurre edo Bolueta eta Gasteizko Zabalgana bezalako proiektuetarako

Denis Itxaso Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Hiri Agendako sailburuak Bordeleko hainbat auzo bisitatu ditu ostiral honetan, bere saileko kideekin eta kazetari-talde batekin batera. Helburua da Euskadin etorkizunean egingo diren bizitegi-garapen eta etxebizitza babestuen proiektuetara eraman daitezkeen hirigintza-esperientzia berritzaileak identifikatzea. Horien artean daude Auditz Akularreko lurzoruak, Loiolako Kuartelak edo Playa de Vías Donostian, Zorrotzaurre edo Bolueta Bilbon eta Zabalgana Gasteizen.

Jardunaldian zehar, Itxasok gogorarazi du Eusko Jaurlaritza «ikasteko adibide onak aurkitzen eta Euskadiko etxebizitza kolektiboaren kalitate arkitektonikoa handitzen saiatzen» ari dela. Horrez gain, azaldu du, Sailaren beraren tresnen bidez, «etxebizitza babestuaren arloan irtenbide arkitektoniko berritzaileak» emateko helburua dutela, eta azpimarratu du Euskadin «benetako aukera-lurraldeak» daudela, eta horietan asmatzea beharrezkoa dela.

Hasteko, Résidence Ekkon bisitatu dute, Bastide Niel ekobarrutian, Garonaren eskuinaldeko trenbide eta militarren lursail zaharretan garatutako eremua. Eraikina Bordelen bizi den Duncan Lewis arkitekto britainiarrak egina da, eta ikuspegi arkitektoniko jasangarria, eraikinean bertan integratutako landaredi-elementuak eta bizitegi-soluzio komunitarioak uztartzen ditu.

Auzoaren plangintza «harmonikoa» nabarmendu du Itxasok, arkitektura identifikagarria du eta eraikin zaharren eta gainjarritako bolumen berrien arteko elkarbizitza koherentea du. Adierazi duenez, taldeak ikusi ditu «ondo integratutako bizitegi-espazioak, ondo jositakoak, kulturarekin, hezkuntzarekin eta garapen ekonomikoarekin lotuta». Eskualdearentzat zentralitatea duten azpiegiturak ere baditu, Akitaniako Goi Mailako Musika eta Dantza Kontserbatorioa, adibidez.

Sailburuak ziurtatu du eremu horrek «arkitektura oso abangoardista» eta diskurtso «ia humanista» dituela, eta pertsonen arteko harremana eta haien bizitzeko eta bizitokiak partekatzeko modua erdigunean jartzen dituela.

Testuinguru horretan, Duncan Lewisek azpimarratu du beretzat «ororen gainetik, pertsonengan pentsatzea dela garrantzitsuena», eta deitoratu du denbora luzeegian bizitoki isolatuak sortu izana. Arkitektoak azaldu duenez, betebehar bat da, ez soilik profesionala, baizik eta gizatiarra, elkarrekin bizitzeko eta bizitzeko moduari buruzko erantzunak aurkitzea, espazio komunak «inoren lur» bihurtzeko saihestatuta. Bere asmoa, esan duenez, «inoren lur mota berriak sortzea da, pertsonak… jendearentzako leku bihurtzeko».

Arkitektoak nabarmendu du, halaber, bere proiektu-erabaki asko modu intuitiboan sortzen direla, ez kalkulatuan, eta Ekkoren helburua «guztiontzako gela» bat sortzea izan zela, urtaroekin arabera aldatu eta etxebizitzetan argi naturala erregulatzen duen lorategi gisa sortutako komunitate-espazio handi bat. Material sinpleak eta ongizatea sortzen duten soluzioak erabiltzearen alde egin du: bere ustez, «etxebizitza-unitatea salbuespenezkoa ez bada ere», egoiliarrak «oso zoriontsu dirudite hemen, eta uste dut hori dela gakoa». Lewisek gaineratu duenez, kanpotik eraikinak iluna eman dezakeen arren, barrutik argia modu leun eta orekatuan sartzen da, eta komunitate barruan emozio partekatua bultzatzen duen atmosfera sortzen du.

Volumes Capables: etxebizitza malguak eta ekonomia zirkularra

Ibilbideak A6A estudioak diseinatutako Volumes Capables proiektuan jarraitu du; etxebizitzak bolumen moldagarri gisa ulertzen dira, eta bertan bizi direnen beharren arabera eraldatzeko gai dira. Ikuspegi horrek oinarrian ditu ekonomia zirkularra, espazioen erabilera partekatua eta egoiliarren arteko lankidetza-dinamikak sustatzea.

Itxasok aitortu du Euskadin, etxebizitza babestuaz edo gazteentzako eta adinekoentzako zuzkidura-bizitokiez hitz egitean, «horrelako irtenbide eta begiradetan oinarritu beharko ginatekeela», pertsonak komunitatean bizitzea errazten baitute. Bere ustez, helburu hori lortzeko, ezinbestekoa da ikusmen handiko arkitektoetan eta proposamen berritzaileetan oinarritzea, funtsezkoak izan baitaitezke.

Jardunaldia Brazza inguruan amaitu da, Collectif Encorek eta David Pradelek sinatutako etxebizitza sozialak garatu diren lekuan. Diseinuak funtzionaltasuna, eraginkortasun ekonomikoa eta egoiliarren ongizatea lehenesten ditu, eta etxebizitza bakoitzeko bi kanpo-espazio, bi sarrera eta lorategira begira dauden leihate zabalak eskaintzen ditu. Ezaugarri horiek sozializazioa eta auzo-kontaktua sustatzea dute helburu.

Ibilbidean zehar, auzo honetatik «bi ikasbide handi atera daitezkeela» zehaztu du sailburuak. Lehenik eta behin, nabarmendu du arkitektura onak eta hiri-espazio erakargarriek bizitegi-eremu trinkoak —14 solairu arteko eraikinak— garatzeko aukera ematen dutela,
ingurune lasai eta berdeei uko egin gabe, gune komunitarioak eta ekipamenduak (adibidez, bizikleta-zaindegiak) dituztenak.

Bigarrenik, Brazzak «errenten nahasketaren» balioa frogatzen duela baieztatu du; etxebizitza librea, soziala eta babes publikokoa hartzen ditu, kalitate arkitektoniko homogeneoa oinarri hartuta, eta horrek segregazio-prozesuak saihesten laguntzen du eta auzoa sozialki aberatsagoa egiten du. Era berean, azpimarratu du Bordeleko esperientzia bereziki garrantzitsua dela Euskadirentzat, han lurzorua urriagoa baita: horregatik iruditu zaio beharrezkoa profil altuagoak bilatzea eta altuera eta dentsitatea hiri-espazio atseginekin eta erabilera mistoekin uztartzea; izan ere, haren hitzetan, «daukagun lurzoru apurra asko kostatzen zaigu etxebizitzaren eskura jartzea».

Euskal araudia eta arkitektura-sormena bultzatzea

Euskadiko egungo araudiak Bordelen ikusitakoak bezain irtenbide berritzaileak zabaltzeko aukera ematen ote duen galdetuta, Itxasok gogorarazi du Bizigarritasun Dekretua «arau zorrotza dela, pandemiaren unean sortua, bizi-kalitatea eta bizitzeko eremuak bermatzen dituena». Hala ere, zehaztu du ideia-lehiaketak deitzen direnean edo kalitate arkitektoniko handiko garapenak justifikatzen direnean salbuespenak txertatzeko mekanismoak daudela.

Ildo horretan, azaldu du bisitatutakoen moduko proiektuak lehen mailako arkitektura-estudioek egindako proposamen ausartak dituen Masterplan bat dutela abiapuntu, eta ideia horiek «arauen zerbitzura egon direla, ez alderantziz». Itxasok gaineratu du Euskadik aukerak dituela «araudi jakin batzuk betetzetik salbuesteko, garapen jakin batzuek merezi dutenean eta irudimena, sormena eta kalitate arkitektonikoa kontuan hartuta sustatu nahi ditugunean».

Azken batean, sailburuak adierazi du, udalekin akordioa baldin badago, posible dela Bordelen ikusitakoen moduko «irtenbide irudimentsuagoei bide ematea», araudiak «ezin hobeto jaso baitezake».